Egzodus Srba iz Sarajeva predstavlja niz događaja koji su usledili nakon potpisivanja ‘Dejtonskog sporazuma’, kada je pet opština tadašnjeg Srpskog, a danas Istočnog Sarajeva, u celini pripalo FBiH, dok je drugih pet opština ‘podeljeno’ između Republike Srpske i FBiH, gde su Srbi uglavnom dobili ruralna područja. Preko 170.000 Srba iz ovih deset opština napuštaju tada svoje kuće i stanove, svoja vekovna ognjišta, ne želeći da žive pod muslimasnkom vlašću.
Pripadnici Vojske Republike Srpske (VRS) tokom otadžbinskog rata zaustavili su 35 žestokih ofanziva muslimansko-hrvatske vojske, odbranili svoja ognjišta, a onda su Ilijaš, Grbavica, Ilidža, Rajlovac, Hadžići, Mrkovići, Nahorevo i druga naselja, za stolom uz viski u Dejtonu, pripala FBiH. U suzama, ogorčeni, ono što nisu napustili u ratu, ono što su svojim životima odbranili i sačuvali, moraju da ostave u miru. Sa sobom nose samo najneophodnije stvari. Mnogi odlučuju da premeste posmtrne ostatke članova svoje porodice. Pored Srba koji su tu živeli, 1994. godine na ove prostore je stiglo preko 10.000 izbeglih Srba iz Novog Travnika, Viteza, Zenice, Busovače, Kaknja, Visokog i drugih mesta Srednje Bosne, s namerom da tu nastave sa životom. Naseljeni su u ilidžansko naselje Otes, ali njihovim mukama tu nije bio kraj. I oni su nakon potpisivanja ‘Dejtonskog sporazuma’, zajedno sa sarajevskim Srbima krenuli u egzodus. Većina njih se organizovano preselila u Višegrad. Neki su ostali tamo, a neki su se kasnije preselili u Bijeljinu i Brčko.
Egzodus Srba iz Sarajeva, koji predstavlja poslednju seobu srpskog naroda, došao je nakon što je srpska delegacija, na čelu sa Slobodanom Miloševićem, za stolom i uz viski predala Srpsko Sarajevo Federaciji. Istočni delovi Sarajeva, koji su bili naseljeni većinski srpskim stanovništvom, žrtvovani su zarad mira i međunarodnog priznanja Republike Srpske. Tri strane su se sporazumile da Srbima pripadne Šipovo i Mrkonjić Grad, delovi Goražda, da se reši pitanje oko Brčkog tako da Srbi budu ravnopravni u tom gradu, dok je šest predratnih sarajevskih opština pripalo Federaciji.
Tadašnji predsednik Srbije i vođa srpske delegacije na pregovorima u Dejtonu, Slobodan Milošević, prihvatio je rešenje prema kom su su sve srpske sarajevske opštine pripale FBiH, mada se tome protivila zvanična delegacija Republike Srpske. Zbog nezadovoljstva ovim odlukama u sarajevskom naselju Grbavica, koje je do tada bilo pod kontrolom Srba, organizovane su velike demonstracije i protesti, ali to nije promenilo ništa, što je značilo da čitavo Sarajevo ostaje pod muslimanskom kontrolom.
Tako je zaboravljeno na hiljade srpskih boraca koji su svoje živote dali za odbranu viševekovne srpske zemlje u okolini Sarajeva. Prema ‘Dejtonskom sporazumu’ šest sarajevskih opština (Ilijaš, Vogošća, Ilidža, Hadžići, Centar i Novo Sarajevo) pripalo je FBiH. Egzodus je počeo 17. februara 1996. godine. Međunarodna zajednica je saopštila da će 23. februara 1996. godine federalna policija ući u Vogošću, Novi Grad i Centar, 29. februara u Ilijaš, 6. marta u Hadžiće, 12. marta na Ilidžu i u Trnovo, a 19. marta u Novo Sarajevo i Stari Grad.
Tadašnji visoki predstavnik za BiH, Karl Bilt, i njegov zamenik Mihael Štajner, pozivali su Srbe da ne napuštaju svoje domove i da ostanu da žive u Federaciji, a istovremeno je jasno stavljeno do znanja Srbima šta ih čeka ukoliko ostanu. Međunarodna misija u BiH je dozvolila da tadašnji muslimanski lider Alija Izetbegović preko medija poruči ‘da će svaki Srbin koji je nosio pušku biti izveden pred sud’. Dakle, izuzev žena i dece, svi Srbi bi završili u zatvorima.
Izvorna krivica što su se sarajevske periferijske opštine po završetku rata našle u tuđem entitetu pripisana je Slobodanu Miloševiću.
Tokom egzodusa Srba iz Sarajeva, veliki broj preduzeća, kulturnih i obrazovnih institucija, te ustanova, preseljen je na teritoriju Republike Srpske, u Bratunac, Miliće, Bijeljinu, Lukavicu, Istočno Novo Sarajevo. Na Sokocu je formirano Srpsko vojničko spomen-groblje ‘Mali Zejtinlik’, na koje se prenose posmrtni ostaci blizu 1.000 boraca VRS, koji su do ‘Dejtonskog sporazuma’ bili sahranjeni po sarajevskim grobljima.
Ostanak Srba u Sarajevu učinio bi da se obrazuju dva ‘srpska društva’ koja nemaju uvek iste ciljeve, i u kome bi ono bliže Sarajevu bilo spona koja bi uvlačila Srpsku u unitarnu BiH, ili izazivala međusrpske sukobe. Sarajevski Srbi nisu upali u tu zamku, i svoj lični komfor, imovinu i vekovna ognjišta su menjali za život od nule u Republici Srpskoj.
Većina Srba iz ‘predatog Sarajeva’ naselila se u Bratuncu, gde je 1996. godine došlo njih više od 10.000. Najveći procenat činili su stanovnici Hadžića i opštine Centar-Sarajevo. Dok su neki ostali u Bratuncu gde i danas žive, drugi su se preselili u Višegrad, Vlasenicu, Zvornik (Branjevo), Novu Janju, Bijeljinu i Brčko (Ilićka).
Novinar Snježan Lalović je 1996. godine snimio jedan dokumentarac, pod naslovom ‘Egzodus ponovo’, gde su prikazani autentični kadrovi sarajevskog egzodusa i ispovesti žrtava istog, koji možete pogledati u video prilogu!
Komentari
Radio Bambi se ograđuje od komentara. Oni su stav i lično mišljenje čitalaca (slušalaca) i ne odražavaju stavove naše redakcije!