Lazar Hrebeljanović (1329.-1389.), poznat u narodnoj tradiciji kao car Lazar ili knez Lazar bio je srednjovekovni srpski knez, koji je posle Maričke bitke stvorio najveću i najmoćniju državu na teritoriji nekadašnjeg Srpskog carstva. Lazareva država sa prestonicom u Kruševcu, poznata u istoriografiji kao Moravska Srbija, obuhvatala je slivove reka Velike, Zapadne i Južne Morave.
Lazar je mladost proveo na dvoru cara Stefana Dušana, gde je njegov otac Pribac bio logotet. Lazar je na dvoru cara Uroša prvo bio stavilac, da bi negde između 1363. i 1365. godine dobio titulu kneza. Posle sloma Mrnjavčevića na Marici tekao je postepen uspon kneza Lazara praćen formiranjem njegove oblasti. Posle Maričke bitke zagospodario je Prištinom i Novim Brdom, dok je u savezu sa banom Bosne Tvrtkom I Kotromanićem i uz podršku ugarskog kralja Lajoša I 1373. godine porazio župana Nikolu Altomanovića.
Tada je svojoj oblasti priključio Rudnik, Užice i krajeve oko Zapadne Morave. Granicu svoje države proširio je do Dunava zauzimanjem Braničevske oblasti i potiskivanjem Radiča Brankovića iz porodice Rastislalića 1379. godine.
Istovremeno, Lazar je radio i na obnovi nemanjićkih državnih tradicija.
Bio je oženjen Milicom, koja je prema starim srpskim rodoslovima poticala od Vukana, najstarijeg sina Stefana Nemanje. Brojnim dinastičkim brakovima postepeno se rodbinski povezao sa okolnim velikašima i vladarima. Na njegovu inicijativu, a po blagoslovu patrijarha Save IV, došlo je 1375. godine do izmirenja Srpske patrijaršije sa carigradskom Vaseljenskom patrijaršijom.
Pored toga, Lazar je podigao više zadužbina (Ravanicu, Lazaricu i južnu pripratu Hilandara), a pod njegovim uticajem 1380. godine na mesto srpskog patrijarha je, umesto Jefrema, izabran Spiridon.
Tokom devete decenije 14. veka oblast kneza Lazara počele su da ugrožavaju Osmanlije. Posle bitke na Dubravnici (1381. godine) i događaja vezanih za pad Niša i pohod Murata I do Pločnika (1386. godine), sledeći veliki pohod Osmanlija doveo je do bitke na Kosovu 1389. godine. U bici su i Lazar i njegov protivnik Murat I izgubili živote i obe strane su pretrpele velike gubitke.
Ipak, pre leta 1390. godine Lazarevići su prihvatili vazalne obaveze prema novom sultanu Bajazitu Prvom. Kult kneza Lazara kao hrišćanskog mučenika počeo je da se razvija nedugo po Kosovskoj bici. Lazareve mošti prenesene su u njegovu zadužbinu Ravanicu gde se, posle nekoliko prenosa, čuvaju i danas. Stvaranje kulta kneza Lazara pomogli su pripadnici porodice Lazarević, a prihvatila ga je i razvijala Srpska patrijaršija. Paralelno sa kultom Sv. kneza Lazara koji se razvijao u crkvenim krugovima, razvijao se i kult kneza Lazara kao mučenika i junaka Kosovske bitke u narodnoj tradiciji.
U srpskim narodnim epskim pesmama kosovskog ciklusa, car Lazar je, uz Miloša Obilića, glavni lik. Lazarev lik obrađivan je višestruko u srpskoj umetnosti u 19. i 20. veku.
Mudre i upečatljive reči cara Lazara citiraju se već godinama, a ovo su neke od njih.
* Ja ne odlučujem da li ću ići u bitku po tome kakva je sila koja me prati nego po tome koliku svetinju branim.
* Bolje da nas unuci mrtve pamte, nego da nas sinovi žive zaborave.
* Od svih oblaka koji se nad Srbijom nadnose, ovaj nije ni prvi, ni poslednji ni najcrnji.
* Život čovekov vredi onoliko koliko je spreman da ga plati.
* O glavi možda i može da se pregovara, ali o obrazu, ko ima obraza, ne može.
Kosovska kletva ili Kneževa kletva, prema legendi, kletva je koju je rekao srpski knez Lazar pre Kosovske bitke.
Kletva je upućena onim Srbima koji su ignorisali poziv na rat sa Osmanskim carstvom.
Konstantin Filozof je zabeležio da je Lazar izdao ‘poziv i pretnju srpskim zemljama’, a taj poziv je sačuvan u srpskim narodnim pesmama u obliku kletve.
“Ko je Srbin i srpskoga roda,
I od srpske krvi i kolena,
A ne doš’o na boj na Kosovo:
Ne imao od srca poroda,
Ni muškoga, ni devojačkoga!
Od ruke mu ništa ne rodilo,
Rujno vino, ni šenica bela!
Rđom kap’o, dok mu je kolena!
Ko ne dođe na boj na Kosovo —
od ruke mu ništa ne rodilo:
ni u polju bjelica pšenica,
ni u brdu vinova lozica!”
Komentari
Radio Bambi se ograđuje od komentara. Oni su stav i lično mišljenje čitalaca (slušalaca) i ne odražavaju stavove naše redakcije!